Warto zwiedzić

Las Kołobrzeski

Położenie Lasu Kołobrzeskiego

To jeden z większych na polskim wybrzeżu kompleksów lasów liściastych dębowo - grabowych z zachowanymi fragmentami starodrzewu. Las zajmuje obszar wysoczyzny moreny dennej o niewielkich różnicach wysokości terenu. Podłoże stanowią głównie gliny lekkie, w górnych poziomach spiaszczone. Powierzchnia lasu wynosi około 1300 ha i rozciąga się na blisko 6 km z zachodu na wschód oraz od 2 do 3 km z południa na północ. Część lasu położona na północ od drogi wiodącej na Koszalin znajduje się w granicach administracyjnych miasta Kołobrzeg i stanowi część użytku ekologicznego "Ekopark Wschodni". Pozostały obszar lasu położony jest w granicach gminy Ustronie Morskie. Las podlega Nadleśnictwu Gościno, Leśnictwom: Bagicz i Stójkowo.

Drzewostan bukowy

Jodłowy drzewostan nasienny

Trochę historii

Dzieje Lasu Kołobrzeskiego nieodłącznie związane są z historią Kołobrzegu. W 1255 roku Kołobrzeg uzyskał prawa miejskie. W dokumencie lokacyjnym wystawionym przez księcia Warcisława III i biskupa kamieńskiego Hermana, prócz nadań ziemskich i przywileju połowu ryb na morzu i w rzekach, Kołobrzeg otrzymał we władanie pas lasu ciągnący się wówczas na przestrzeni 35 km wzdłuż brzegu morskiego, od jeziora Resko Przymorskie aż do Unieścia nad jeziorem Jamno. Tak rozległy las potrzebny był w związku z dużym zapotrzebowaniem na drewno do ważenia soli metodą odparowania solanki, do wypalania cegieł na rozbudowę miasta i fortyfikacji, do budowy okrętów itd. Towary leśne także eksportowano na zachód z czego miasto uzyskiwało dochody. Były to głównie materiały do budowy okrętów, drewno na maszty, duże ilości smoły, dziegciu i popiołu.
Intensywne użytkowanie lasu powodowało znaczne wylesienia. Las Kołobrzeski oraz mniejszy, położony około 2 km dalej na wschód Las Łasiński stanowią pozostałość po tym dawnym rozległym lesie. Ślady pradawnej kniei widoczne są dziś w postaci starych, pomnikowych drzew oraz w puszczańskich gatunkach flory i fauny jakich wiele w tych lasach występuje.
Droga prowadząca przez las z Kołobrzegu do Koszalina wówczas nie istniała. Omijała bagniste i silnie zalesione tereny niziny przybrzeżnej i wiodła po południowej stronie Lasu Kołobrzeskiego. Początek traktu znajdował się na Przedmieściu Lęborskim, dalej prowadził na północ od Stramnicy, przechodził przez wieś Stramniczkę i biegł dalej w kierunku Stójkowa, Kukini i Rusowa. Droga ta miała ważne znaczenie wojskowe.

Studnia. Ślad po dawnym obozie wojskowym w Lesie Kołobrzeskim

W okresie wojny siedmioletniej (1756-1763 r.) Las Kołobrzeski był miejscem obozowania dla wojsk rosyjskich podczas oblężenia Kołobrzegu. Także podczas wojny napoleońskiej (1802-1807 r.) Kołobrzeg oblegany był, tym razem, przez wojska napoleońskie. W Lesie Kołobrzeskim stacjonowały wojska polskie i włoskie walczące u boku wojsk francuskich. Polski pułk pod dowództwem gen. Antoniego Sułkowskiego otrzymał zadanie blokady Kołobrzegu na odcinku tzw. Lasu Kołobrzeskiego po brzeg Bałtyku. W lesie obok wsi Kądzielno urządzono strzelnicę do prowadzenia ćwiczeń strzeleckich. Jej ślady można dostrzec do dziś w tym miejscu. Dla skrytego przetoczenia dział artylerii nad brzeg morza, wojsko usypało groblę wiodącą z Lasu Kołobrzeskiego przez mokradła dzisiejszego "Ekoparku". Zdarza się, że w okresie niskiego poziomu wody groblą tą można przejść aż do ścieżki rowerowej.

W lesie kołobrzeskim znajduje się wiele śladów dawnych dziejów.
W zachodniej części lasu, w uroczysku na północ od toru kolejowego, znajdują się dwa piękne cisy, pomiędzy którymi posadowiono pamiątkowy obelisk.

Obelisk

Obelisk miał upamiętniać nieznanego leśnika z lasu kołobrzeskiego, który poległ w czasie walk na froncie II wojny światowej. Postawiono go zgodnie z jego życzeniem jakie wyraził na wypadek gdyby nie powrócił z frontu. Wokół obelisku, w kształcie podkowy rosło dawniej piętnaście sztuk dorodnych daglezji zielonych. W 1982 roku te piękne drzewa połamane zostały przez wiatr, pozostały jedynie dwa cisy. Z powalonych drzew leśnicy pozyskali aż 165 m3 drewna!!!

Na południowym skraju lasu, w pobliżu Stójkowa odnaleźć można stary cmentarz z resztkami nagrobków i szpalerami starych buków oznaczających jego granice. Cmentarz służył mieszkańcom wsi, która istniała tu dawniej na skraju lasu.

Stary cmentarz w lesie kołobrzeskim

Charakterystyka

Żyzna buczyna pomorska

Miejscami licznie wspina się na drzewa wiciokrzew pomorski zwany polską lianą. Runo złożone z traw i roślin zielnych jest ubogie. Warstwa porostowo-mszysta zwykle słabo rozwinięta z udziałem mszaków: żurawca falistego, dzióbkowca Zetterstedta i płonnika strojnego.
Z buczynami związany jest bardzo rzadko spotykany storczyk, gnieźnik leśny, który żyć może wyłącznie dzięki pasożytnictwu na grzybach od których pobiera wodę, sole mineralne i substancje organiczne. Rozwija się pod powierzchnią gleby przez kilkanaście lat by po tym czasie wydać trudno zauważalny na tle opadłych liści bezzieleniowy i bezlistny kwiat.
Do szczególnie cennych roślin w lesie należy rzadko spotykany na niżu gatunek górski - tojeść gajowa. Duże płaty tej płożącej się rośliny spotkać można nad rowami melioracyjnymi i wśród wilgotnych, starych kolein dróg leśnych. Do najcenniejszych gatunków należą również: podkolan biały, przetacznik górski, złoć pochwolistna, żywiec cebulkowy i żankiel zwyczajny.

W północnej części kompleksu rozwijają się drzewostany o charakterze lasów grądowych. Miejscami występuje imponujący starodrzew bukowo-dębowy (kilkanaście drzew o rozmiarach pomnikowych) a stare graby osiągają rozmiary do 220 cm obwodu.

Starodrzew dębowo - grabowy

Świetliste lasy liściaste obfitują w gatunki roślin kwiatowych. Szczególny klimat tworzą łany kwitnących wiosną zawilców gajowych, zawilców żółtych, ziarnopłonów wiosennych, fiołków leśnych, kokoryczki wielokwiatowej i wielu innych, charakterystycznych dla lasów bukowych roślin.
W miejscach gdzie występują domieszki drzew iglastych i brzozy brodawkowatej pojawiają się w runie gatunki borowe m.in. pszeniec zwyczajny, borówka czarna, orlica pospolita, siódmaczek leśny, wrzos pospolity, śmiałek pogięty.

W obrębie buczyn i grądów rozproszone są liczne obniżenia terenowe wypełnione polodowcowymi namułami i torfami. Wykształciły się tu płaty olsów porzeczkowych i łęgów jesionowo - olszowych. Dominują w nich olsze czarne i jesiony wyniosłe. Drzewa porośnięte są mchami i roślinami pnącymi się z runa a woda pokrywa powierzchnię gleby przez kilka miesięcy w roku na głębokość do kilkudziesięciu centymetrów.

Ols porzeczkowy

Łęg jesionowo - olszowy w Ekoparku Wschodnim

W zachodniej części lasu, w oddziale 14h znajdują się dwa śródleśne stawy hodowlane z interesującą roślinnością. Na lustrze wody dominują: grzybienie białe. Przy brzegach występuje żabiściek pływający z udziałem wywłócznika kłosowego i rogatka sztywnego. Towarzyszy im pływacz zwyczajny. Brzegi stawów porasta manna mielec, turzyca błotna, jeżogłówka gałęzista, pałka szerokolistna i mozga trzcinowata. Na jednym ze stawów, który zasilany jest wodą z podziemnego źródła, zobaczyć można przęstkę wodną, roślinę bardzo rzadko spotykaną i narażoną na wymarcie w Polsce.

Stawy w lesie kołobrzeskim

Cypryśnik na stawach

Cypryśnik dwupniowy

W wielu rejonach Lasu Kołobrzeskiego występują gatunki drzew obce dla siedliska żyznej buczyny niżowej oraz gatunki obcego pochodzenia. Posadzono je dawno temu, gdy w XIX wieku tworzono modne wówczas powierzchnie lasu o charakterze ogrodów dendrologicznych z widocznym jeszcze dziś układem ścieżek spacerowych. Skupiska takich drzew rozsiane są w kilku zakątkach lasu.

Jodły olbrzymie w oddz. 19f

Paśniki i lizawki z solą pomagają zwierzynie przetrwać surowe zimy

Wytrwały poszukiwacz znajdzie w tych miejscach potężne świerki sitkajskie, żywotniki olbrzymie, jodły olbrzymie i jodły pospolite, jodłę kalifornijską, daglezje zielone, dęby czerwone i dęby burgundzkie, cyprysiki groszkowe i nutkajskie, świerki kaukaskie, sosnę amerykańską i inne.
Sędziwe dziś drzewa są dowodem na właściwy dobór obcych gatunków, dobrze rosnących w tutejszych warunkach. Warto odwiedzić te zakątki lasu.

Dużą atrakcją Lasu jest występowanie wielu drzew dorodnych i okazałych. W okresie międzywojennym las był znanym i uczęszczanym terenem rekreacyjnym. Wyznaczono tu szlaki do przejażdżek konnych oraz trasy do potężnych dębów szypułkowych. Spośród starych drzew wyznaczono wiele pomników przyrody, wśród nich jest 800-letni dąb szypułkowy "Bolesław" uważany dziś za najstarszy w Polsce. Rośnie w oddz. 21g. Jego obwód mierzony na wysokości 1,3 m od ziemi wynosi 691 cm. Drzewo to już od początku XX w. było celem wielu wycieczek i majówek. W przedwojennym Kołobrzegu można było kupić pamiątkowe pocztówki ze słynnym dębem.
Po wojnie zapomniano o nim. Niemcy wspominający owe wycieczki, nie mogli go odnaleźć. Okazało się, że dąb był niewłaściwie zaznaczony na mapie w niemieckim przewodniku.

Dąb szypułkowy Bolesław

Dąb szypułkowy Warcisław

Kolejny, pomnikowy dąb szypułkowy o imieniu "Warcisław" rośnie w oddziale 51c. Wiek jego oceniono na 640 lat, co plasuje go na piątej pozycji w rankingu najstarszych drzew tego gatunku w Polsce.
Dziś drogi dojścia do zabytkowych dębów są dobrze oznaczone. Został wytyczony błękitny szlak turystyczny, który prowadzi z Ustronia Morskiego przez Bagicz do najstarszych dębów w Polsce.

Nie są to jedyne dęby pomnikowe. Grupa czterech dębów szypułkowych znajduje się w oddziale 6b. Jeden z nich już mocno uszkodzony i częściowo obumarły. Pomnikowy dąb szypułkowy rośnie także w oddz. 19c ukryty w gęstwinie drzew w miejscu podmokłym i rzadko odwiedzanym.
Imponujący okaz daglezji zielonej - pomnik przyrody, znajdziemy w oddziale 31k. Bliźniacze daglezje zielone, rosnące tuż obok siebie, znajdziemy w oddz. 27a, które z inicjatywy leśników uznano także pomnikiem przyrody.

Daglezja zielona w oddz. 31k

Daglezje zielone w oddz. 27a

Bluszcz pospolity o obwodzie 60 cm

Tuż obok ogrodzenia zabudowań ośrodka wczasowego w Podczelu w oddz. 3h/4k podziwiać można pomnikowe okazy bluszczu. Wspina się on na stare dęby sięgając koron drzew. Wśród starych dębów w północno zachodniej części lasu rośnie inny bluszcz o imponującym obwodzie pnia około 60 cm na wys. 1,3 m. Można przypuszczać że rośnie on tam od około 150 lat.

Idąc ścieżką biegnącą wzdłuż rowu z wodą zauważymy w oddziale 5k sporych rozmiarów świerk sitkajski o obwodzie 383 cm.

Malownicza grupa daglezji zielonych i żywotników zachodnich w oddz. 32c

W Lesie Kołobrzeskim jest jeszcze wiele starych, spróchniałych lub powalonych przez wiatr, butwiejących drzew. Są one cennym siedliskiem i miejscem rozrodu rzadko spotykanych bezkręgowców. Należą do nich m.in. pachnica dębowa (próchniczka), ciołek matowy, zacnik, kozioróg bukowiec, kozioróg dębosz i wiele innych charakterystycznych dla starych, puszczańskich lasów. Dla zachowania populacji tych zwierząt spróchniałe, stare drzewa należy zachować. Coraz mniejsza ilość takich drzew w lasach jest przyczyną, że gatunki takie należą do ginących i wymagają szczególnej ochrony.

W Lesie występują chronione, rzadkie i oryginalne gatunki grzybów. Odnotowano tu 55 gatunków grzybów znajdujących się na Czerwonej liście grzybów zagrożonych wyginięciem oraz 14 gatunków podlegających ochronie prawnej m.in: borowik żonkilowy, borowik żółtobrązowy, innoporek dwuwarstwowy, jamkówka żółtawa, kolczatek strzępiasty, koralówka czerwonowierzchołkowa, lakownica lśniąca, łuskwiak włóknistołuskowaty, smolucha bukowa, suchogłówka korowa, zasłonak fioletowy, ozorek dębowy, borowiczak dęty, szyszkowiec łuskowaty, flagowiec olbrzymi, żagiew wielogłowa, żagwica listkowata, buławka pałeczkowata, czarka austriacka, podgrzybek pasożytniczy, sromotnik fiołkowy, mądziak psi. Przy odrobinie szczęścia można znaleźć, podlegający ścisłej ochronie - szmaciak gałęzisty. Pamiętać należy, że jego zbieranie i sprzedaż są prawnie zabronione.

W lesie spotkać można urządzone miejsca do odpoczynku

Licznie występują także grzyby jadalne - borowiki, kozaki, maślaki czy podgrzybki. Warto odwiedzić ten las w porze grzybobrania.

Bogata jest flora mszaków. Szczególnym miejscem ich występowania są skarpy ziemne w sąsiedztwie wilgotnych obszarów oraz torfowiska rozsiane po lesie. Do szczególnie interesujących należy wątrobowiec skosatka zanokcicowata. Także na pniach starych drzew spotkać można rzadkie i cenne gatunki nadrzewne mchów - gładysza paprociowatego i miecherę spłaszczoną.

Z rzadkich ptaków występują m.in: dzięcioł czarny, krętogłów, zniczek. Liczna jest populacja dzików i saren. Bogata jest fauna motyli i ważek z licznie występującą, chronioną trzeplą zieloną, którą spotkać można na duktach leśnych. Nad stawami występuje inna cenna ważka zalotka większa. Miejscami spotkać można motyle leśne tj.: mieniak tęczowiec, mieniak stróżnik, dostojka malinowiec, pokłonnik kamila, rusałka ceik i inne.

Cały Las Kołobrzeski, z uwagi na jego bogactwo flory i fauny, włączony został do obszaru chronionego sieci Natura 2000 Trzebiatowsko-Kołobrzeski Pas Nadmorski, objęty jest także granicami obszaru chronionego krajobrazu - Koszaliński Pas Nadmorski.

Mapa: Podział powierzchniowy lasu